Mae Awdurdod Addysg Castell-nedd Port Talbot yn awyddus i ddefnyddio'r rhyngrwyd fel cyfrwng i hybu a rhannu arfer dda. I'r perwyl hwn rydym wedi neilltuo gofod ar wefan Baglan i enghreifftio yr hyn rydym yn ei gyfrif yn arfer dda yng nghynllunio tymor byr. Cam cyntaf fydd hwn ar hyd y daith o sicrhau bod yr hyn a ystyriwn yn dda o fewn ein Hawdurdod ar gael i'w rannu ag eraill. Mae potensial y fath flaengaredd yn enfawr, fel dywed John McBeath yn ei gyfrol, 'Schools Must Speak for Themselves':

'mae ysgolion yn gwella pan ddarparant gyfleoedd ac amser i'w hathrawon rannu a'i gilydd. Mae'r system yn gyfan yn gwella pan gaiff ysgolion gyfle i ddysgu oddi wrth ei gilydd.'

Mawr obeithiwn y bydd ein gwefan yn fodd o hwyluso hyn.

Enw'r gwefan fydd 'Y Cwpwrdd Gwydr', a bydd modd i bawb gael golwg arno drwy ymweld â gwefan Baglan. Dewiswyd yr enw oherwydd yr ensyniad amlwg ynglyn â thryloywder, ond hefyd oherwydd ei fod yn deitl ar stori gan Terry Jones (gynt o Syrcas Monty Python) sydd yn hyrwyddo'r syniad o rannu. Mae'r cwpwrdd gwydr yn y stori yn eich bodloni â'r hyn a fynnoch, ar yr amod eich bod yn rhoi rhywbeth yn ôl yn ei le. Gyda'r egwyddor hon flaenaf yn ein meddyliau yr aethpwyd ati i egino'r syniad o rannu arfer effeithiol.

Pan yn ystyried deinamig ysgol, yr elfen sydd yn effeithio'n fwyaf uniongyrchol ar berfformiad dosbarth - y dysgu a'r addysgu - yw'r cynllunio tymor byr.

Fe fydd yr unedau'n cynnwys:

  • cyd-destun y wers
  • nodiadau cynllunio ar gyfer y wers
  • unrhyw daflenni gwaith a ddefnyddiwyd yn ystod y wers
  • enghreifftiau o waith plant yn deillio o'r wers

Mae croeso i ysgolion ddefnyddio'r unedau i lywio'u harfer bresennol, ond hefyd anogir athrawon i gyfrannu esiamplau o'u cynllunio'u hunain i'w cynnwys yn 'Y Cwpwrdd Gwydr". Dyma'r cam cyntaf ar hyd y llwybr o sicrhau bod arfer dda yn cael ei hadnabod, ei dathlu a'i rhannu ar draws yr Awdurdod. Yn y pen draw gobeithir sefydlu bas data o unedau, yn cynnwys holl bynciau cwricwlwm yr ysgol, a fydd ar gael i ysgolion eu darllen, eu hystyried ac o bosib eu defnyddio i ddylanwadu ar eu harfer bresennol. Fe fydd yna, wrth reswm, beth anghytuno ynglyn â'r hyn sydd yn cael ei ystyried yn arfer dda neu enghreifftiol ac fe ddylai'r gwefan adlewyrchu hyn. Fodd bynnag, bu inni drafod fel grwp llywio beth oedd hanfodion cynllunio effeithiol, a chytunwyd ar yr elfennau canlynol:

Amcanion dysgu - Beth fydd y disgyblion yn ei ddysgu? Beth mae'r athro/rawes am iddynt ddysgu? Datganiad cryno yn cynnwys brawddeg neu ddwy.

Gweithgaredd / gweithgareddau - Beth fydd y disgyblion yn ei wneud? Tri neu bedwar pwynt bwled.

Cyfleoedd asesu - Beth maent wedi'i ddysgu? Sut fyddwch yn gwybod beth maen' nhw wedi'i ddysgu? Gall hyn ganolbwyntio ar ddisgybl unigol, ar grwp o ddisgyblion neu ar ddosbarth cyfan yn ôl yr angen a glustnodwyd gan yr athro/rawes. Nodyn cryno yn unig sydd ei angen.

Gwahaniaethu - Yn ôl y dasg, lefel y gweithgaredd neu yn ôl y deilliannau. Dau neu dri phwynt bwled.

Medrau allweddol - Pa fedrau allweddol (llythrennedd, rhifedd, TgaCh) sydd yn gwneud cyfraniad arwyddocaol i'r wers? Ydy'r gweithgareddau'n cynnig cyfle i hyrwyddo medrau allweddol? Un neu ddau bwynt bwled.

  • Geirfa allweddol - Pa eiriau pwysig neu newydd ydych chi am i'r disgyblion
    • ddysgu
    • deall a'u defnyddio yng nghyd-destun y wers/yn arbenigol i'r pwnc

Unrhyw nodiadau perthnasol eraill yn ymwneud â:

  • Threfniadaeth dosbarth.
  • Adnoddau.
  • Defnydd o gynorthwydd dosbarth
  • Ggwerthusiad o'r wers.

Un cwestiwn sydd heb ei ateb yw 'Pam fod angen cynllunio tymor byr?' Mae cynllunio tymor byr yn ddadansoddiad gan yr athro/rawes o gynlluniau gwaith yr ysgol wedi'i anelu at gwrdd anghenion casgliad penodol o ddisgyblion. Mae cynllunio tymor byr effeithiol yn hyrwyddo dysgu da ac yn cytgordio'n daclus ag agweddau hanfodol eraill megis yr asesu a'r monitro. Yn benodol, dylai:

  • Gydnabod yr ystod o alluoedd ac anghenion o fewn y dosbarth.
  • Ddibynnu ar ddewis gweithgareddau ac adnoddau addas sydd yn ystyried dysgu blaenorol y disgyblion.
  • Amlinellu dulliau asesu sydd yn briodol ac addas i'r amcanion dysgu a'r gweithgareddau a gynlluniwyd.
  • Gynnwys strategaethau ar gyfer amlygu'r amcanion dysgu, targedau unigol a meini prawf yr asesu gyda'r disgyblion.
  • Ystyried ystod o dechnegau addysgu ac asesu sydd yn adlewyrchu dulliau dysgu gwahanol y disgyblion.
  • Gytuno ar flaenoriaethau ynglyn â'r hyn a gaiff ei asesu mewn dyfnder.
  • Gydnabod nad oes angen cynllunio asesu ar gyfer pob gweithgaredd dysgu.

Fel y cyfeiriwyd ato eisoes, hwn fydd y cam cyntaf ar hyd y daith o sicrhau bod arfer dda yn cael ei hadnabod, ei dathlu a'i rhannu ar draws yr Awdurdod. Bydd yr unedau ar gael i eraill i'w defnyddio fel meincnod, i'w hystyried yng ngoleuni arfer gyfredol yr ysgol, ac i ddylanwadu ar eu harfer eu hunain; er y derbyniwn y gall barn amrywio ynglyn â'r hyn a ystyrir iddi fod yn arfer dda. Fe fydd y gwefan yn adlewyrchu hyn.

Mae effeithiolrwydd 'Y Cwpwrdd Gwydr' yn dibynnu i raddau helaeth iawn ar yr ymateb o du'r athrawon. Yn ddelfrydol, bydd hwn yn gyfle i rannu, nid yn unig arfer yn ymwneud â chynllunio tymor byr, ond hefyd arferion yn ymwneud â materion addysgol ehangach.

Os yw ysgolion i wella a datblygu yna mae'n rhaid iddynt fod yn barod i ddysgu oddi wrth ei gilydd, mae'r 'Cwpwrdd Gwydr' yn un modd nid ansylweddol o hwyluso hynny.

Aled Evans
Swyddog Datblygu Cynradd